H ζωή στην Αθήνα π.B.C.*

*προ BookCrossing

Η ιστορία της σύγχρονης Αθήνας, μιας πόλης 5.000.000 κατοίκων, ξεκινά πριν από 150 χρόνια, όταν από μια άσημη μκρή πόλη αποφασίστηκε να γίνει πρωτεύουσα του ελληνικού κράτους. Βασική αιτία για την επιλογή αυτή υπήρξε η αίγλη του πολιτισμού της αρχαίας Αθήνας, που επηρέασε ολόκληρη την Ελλάδα και την Ευρώπη.

Από τη Νεολιθική εποχή (6.000 π.Χ.) μέχρι το Μυκηναϊκό πολιτισμό (1.600 - 1.100 π.Χ.)

Μέχρι το "συνοικισμό του Θησέα", τη συνένωση δηλαδή όλων των οικισμών της Αττικής υπό την αρχηγία του μυθικού ήρωα, φαίνεται πως η Αθήνα ήταν ένας από τους πολλούς προϊστορικούς οικισμούς της Αττικής που ήταν διασπαρμένοι σε πλαγιές λόφων ή σε παραλίες. Στην πρώϊμη εποχή του Χαλκού ανάμεσα στα 2.800 και στα 2.000 π.Χ., πήρε το όνομά της η περιοχή "Αττική" ή "Ακτή", από τους Ινδοευρωπαίους νέους κατοίκους της. Και άλλοι νέοι κάτοικοι έφτασαν στην Αθήνα γύρω στο 2.000 π.Χ., οι Ίωνες. Την εποχή εκείνη ήταν βασιλιάς ο Κέκροπας, ο οποίος έκανε την πρώτη απογραφή των κατοίκων της πόλης: μαζεύτηκαν σε ένα σημείο της πόλης πέτρες από τους κατοίκους. Όταν καταμετρήθηκε ο σωρός, οι κάτοικοι αποδείχτηκαν 20.000. Την εποχή εκείνη, σύμφωνα με το μύθο, η Αθήνα πήρε το όνομά της από τη θεά Αθηνά, μετά από διαγωνισμό ανάμεσα σε εκείνη και τον Ποσειδώνα. Άνδρες και γυναίκες πήραν μέρος στην ψηφοφορία. Η Αθηνά κέρδισε χάρη στην ψήφο των γυναικών, που ήταν λίγο περισσότερες από τους άνδρες.
Λίγο μετά τα 1.200 π.Χ., δηλαδή στους Μυκηναϊκούς Χρόνους, πρέπει να έγινε η συνένωση όλων των δήμων της Αττικής με κέντρο την Αθήνα. Η πράξη αυτή έχει συνδεθεί με το Θησέα, βασιλιά της Αθήνας, που πιθανότατα ήταν υπαρκτό πρόσωπο. Ακολουθεί η "κάθοδος των Δωριέων", ενός νέου λαού από το βορά, που δεν κατάφεραν να εισβάλουν στην Αττική, χάρη στην αντίσταση των Αθηναίων.

Ο βασιλιάς Κέκροπας δέχεται το δώρο της Αθηνάς, την ελιά
από αγγείο του 420 π.Χ.)

Από την Γεωμετρική Εποχή (1100 - 700 π.Χ.) στην Αρχαϊκή Εποχή (700 - 500 π.Χ.)

Μετά την κατάρρευση των βασιλιάδων της Μυκηναϊκής Εποχής, επικράτησαν οι ευγενείς. Το εμπόριο προκάλεσε οικονομική άνθηση αλλά και πολλές συγκρούσεις ανάμεσα στις τάξεις. Έτσι, γύρω στα 600 π.Χ., οι Αθηναίοι ανέθεσαν στο Σόλωνα να ρυθμίσει με νόμους τις κοινωνικές, πολιτικές και οικονομικές ανωμαλίες και να βρει διέξοδο. Νέες συγκρούσεις οδήγησαν στην τυραννία του Πεισίστρατου. Ο Κλεισθένης όμως, στα 508 π.Χ., έβαλε τα θεμέλια της ουσιαστικής δημοκρατίας, εξασφαλίζοντας στους πολίτες ισονομία και ισοπολιτεία, που περιοριζόταν βέβαια στους άρρενες Αθηναίους πολίτες. Στους ξένους (μέτοικους) που δεν είχαν τα ίδια δικαιώματα στηριζόταν το εμπόριο και οι τέχνες, ενώ οι δούλοι ζούσαν άλλοτε σε απαράδεκτες συνθήκες και άλλοτε με όλες τις δυνατότητες εξέλιξης, εξαγοράζοντας την ελευθερία τους.

Έλληνας οπλίτης πολεμά με Πέρση

Ο Χρυσός αιώνας (500 - 400 π.Χ.)

Οι πόλεμοι ενάντια στους εισβολείς Πέρσες (490 - 479 π.Χ.) άφησαν στην Αθήνα ερείπια αλλά και τεράστια ηθικά πλεονεκτήματα. Μέσα στις επόμενες δεκαετίες η Αθήνα πήρε ηγεμονική θέση ανάμεσα στις άλλες ελληνικές πόλεις και ο πολιτισμός της αποτέλεσε παγκόσμια πρωτοπορία. Οι τέχνες, τα γράμματα και η φιλοσοφία ανάγονται, όπως και η δημοκρατία, σε τρόπο ζωής.

Ο ναός του Ηφαίστου στην Αγορά (449-444 π.Χ.)

Οι πολίτες έχουν δικαίωμα αλλά και υποχρέωση να μετέχουν στην πολιτική ζωή και να πηγαίνουν στο θέατρο. Ο Περικλής, ηγετική φυσιογνωμία, ανέδειξε την πόλη σε οικουμενικό κέντρο πολιτισμού.

Ο Περικλής εκφωνεί τον Επιτάφιο στο λόφο της Πνύκας

Η περίοδος αυτή κλείνει με τον Πελοποννησιακό πόλεμο και την καταστροφή της Αθήνας, που ποτέ δεν κατάφερε να αναβιώσει την προηγούμενη δόξα της.

Ιππείς από τη ζωφόρο του Παρθενώνα, 430 π.Χ., Βρεττανικό Μουσείο

400 π.Χ. - 400 μ.Χ.

Αρχικά ανασυντάσσεται η Αθηναϊκή Συμμαχία, με σημαντικό ανταγωνιστή αυτή τη φορά τη Θήβα. Το παιχνίδι της εξουσίας τελικά κερδίζεται από τους Μακεδόνες και το Φίλιππο στη μάχη της Χαιρώνειας (338 π.Χ.) που σήμανε το τέλος της αρχαίας πόλης - κράτους. Παρά την έντονη οικοδομική δραστηριότητα χάρη στις χορηγίες των πλούσιων βασιλέων της ελληνιστικής Ανατολής, η οικονομική ζωή φθίνει στην Αθήνα.

Ωρολόγιο Ανδρόνικου του Κυρρήστου, ή "Πύργος των Ανέμων" ή "Αέρηδες"
(β΄μισό 1ου αιώνα π.Χ.) - αργότερα πρωτοχριστιανικό βαπτιστήριο - τεκές του Μπραϊμη.

Έντονη οικοδομική δραστηριότητα αναπτύσσεται και στη Ρωμαιοκρατία, χάρη στον πλούσιο Αθηναίο Ηρώδη τον Αττικό.
Η εδραίωση του Χριστιανισμού με το διάταγμα του Θεοδοσίου στα 395 μ.Χ. έχει ως αποτέλεσμα το κλείσιμο των ιερών της αρχαιότητας και στη συνέχεια των φιλοσοφικών σχολών, που μέχρι τότε συνέχιζαν να δίνουν πρωτοπόρα φιλοσοφικά συστήματα, συνεχίζοντας την παλαιότερη παράδοση.

H Πνύκα και η Ακρόπολη στο βάθος

Βυζάντιο (400 μ.Χ. - 1204 μ.Χ.)

Η αρχαία Αγορά της Αθήνας με τους Αγίους Αποστόλους (11ος αι.)
και το ναό του Ηφαίστου ("Θησείο") στο βάθος.

Στους πρώτους αιώνες του Βυζαντίου, η έκταση της πόλης πριορίζεται, οι αρχαίοι ναοί μετατρέπονται σε εκκλησίες και χτίσονται οι πρώτες παλαιοχριστιανικές βασιλικές. Η Ρωμαϊκή Αγορά συνεχίζει να λειτουργεί με νέα διοικητικά κτήρια. Στον 11ο αιώνα οικοδομείται νέο τείχος, το Ριζόκαστρο, γύρω από την Ακρόπολη, και αρχίζει νέα άνθηση της πόλης, στα γράμματα και τις τέχνες. Οι πολλές εκκλησίες αυτής της εποχής που σώζονται στην Πλάκα και στο κέντρο της Αθήνας μαρτυρούν αυτή την ακμή.

Η Καπνικαρέα (11ος αι.) στην οδό Ερμού

Φραγκοκρατία (1204 - 1456)

Η Αθήνα περιορίζεται στα παλιά υστερορωμαϊκά τείχη και η Ακρόπολη, που ονομάζεται Κάστρο, γίνεται ισχυρό φρούριο, όπου στα Προπύλαια ήταν τα ανάκτορα των δουκών, το Ερεχθείο ήταν κατοικία και ο Παρθενώνας Ρωμαιοκαθολική εκκλησία.

Από την Τουρκοκρατία ως την ίδρυση της Αθήνας ως πρωτεύουσας (1456 - 1834)

Μοντέρνο παζάρι μπροστά στο τζαμί Τζισδαράκη (1759) στην πλατεία της Παντάνασσας
("Μοναστηράκι", 17ος αι.).

Σταδιακά, μέχρι το 18ο αιώνα, η Αθήνα επεκτείνεται και χωρίζεται σε δύο μέρη: στο Κάστρο (Ακρόπολη) και στην κάτω πόλη. Το Κάστρο ενισχύεται, γεμίζει με σπίτια, και ο Παρθενώνας μετατρέπεται σε τζαμί, που καταστρέφεται το 1687 από τις κανονιές του Βενετού Morosini, που προσπάθησε να πάρει τηνΑθήνα από τους Τούρκους. Η παλιά Ρωμαϊκή Αγορά συνεχίζει να έχει την ίδια χρήση, καθώς στεγάζεται εκεί το Παζάρι. Χτίζονται πολλά λουτρά και τεκέδες και η πόλη, χωρισμένη σε μαχαλάδες, αποκτά ένα πυκνοδομημένο και δαιδαλώδη χαρακτήρα, τον οποίο διατηρεί στην περιοχή του ιστορικού κέντρου μέχρι σήμερα.

1834 - 1900

Με την ανακήρυξη της Αθήνας ως πρωτεύουσας, αρχίζει μια εποχή αναγέννησης για την πόλη.

Η σημερινή Βουλή των Ελλήνων στην πλατεία Συντάγματος,
στα παλιά ανάκτορα (1836-1842)

Παρά τις αρχικές προσπάθειες για δημιουργία αρχαιολογικής ζώνης γύρω από την Ακρόπολη, οι κάτοικοι πιέζουν και χτίζουν τελικά και στον αρχαιολογικό χώρο.

Τα Αναφιώτικα, παλιά γειτονιά στην Ακρόπολη που εποικίστηκε αυθαίρετα από νησιώτες
τεχνίτες που ζούσαν στην Αθήνα την εποχή των μεγάλων ανασκαφών (μέσα 19ου αι.)

Η Αγορά (Αέρηδες) συνεχίζει να είναι το εμπορικό κέντρο της πόλης. Σταδιακά οικοδομούνται πολυτελείς κατοικίες στο νεοκλασσικό ρυθμό.

Νεοκλασσικά σπίτια στην Πλάκα, στη γειτονιά των Αέρηδων

Στη συνέχεια, στα τέλη του 19ου αιώνα, τα αρχιτεκτονικά στοιχεία αναμιγνύονται (μπαρόκ, αναγέννηση, κλασσικισμός) καταλήγοντας σε πλούσια διακόσμηση των όψεων των σπιτιών των μεγαλοαστικών οικογενειών, που συγκεντρώνονται στην περιοχή της πλατείας Συντάγματος.

20ος αιώνας

Η Αθήνα δέχεται μεγάλο αριθμό νέων κατοίκων, ειδικά μετά τη Μικρασιατική καταστροφή του 1922. Πολυόροφα κτήρια χτίζονται για να καλύψουν τις νέες ανάγκες, ενώ τα σπίτια που κάλυπταν τον αρχαιολογικό χώρο κατεδαφίστηκαν και έγιναν ανασκαφές. Μετά το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο πληθυσμός της πόλης αυξήθηκε δραματικά, με τη μαζική εσωτερική μετανάστευση σις μεγάλες πόλεις. Ο χαρακτήρας της Αθήνας αλλοιώθηκε πολύ, με την περιοχή της Πλάκας και του ιστορικού κέντρου να διατηρούν το παλιό χρώμα της Αθήνας. Από το 1910, στην περιοχή του Μοναστηρακίου, ξεκίνησε το Κυριακάτικο παζάρι, που συνεχίζεται μέχρι σήμερα.

Η Στοά των Αθανάτων, παλιό Αθηναϊκό στέκι με ρεμπέτικη μουσική,
που δημιουργήθηκε από Μικρασιάτες εποίκους


Η πολυσύχναστη οδός Ευριπίδου, στο κέντρο της Αθήνας


Η Αθήνα από την Ακρόπολη. Ο λόφος του Λυκαβηττού στο βάθος.